شامپوی بدون سولفات، یکی از پرتقاضاترین دستههای بازار است و در عین حال، یکی از سختترین دستهها برای فرمولسازی. حذف سولفات، ساختار میسلی را تغییر میدهد و غلظت، کف و حس محصول را تحت تأثیر قرار میدهد.
سولفاتها مانند سدیم لوریل سولفات، سورفکتانت آنیونی قوی و ارزاناند که کف فراوان و پاکسازی بالا میدهند. حذف آنها، نیازمند بازطراحی کامل سیستم سورفکتانت و ضخیمکننده است.
این مقاله، انتخاب سورفکتانت جایگزین، غلظت مؤثر، منحنی نمک، کف، ضخیمکنندههای جایگزین و آزمونهای لازم را بررسی میکند.
نکتهٔ کلیدی این است که «بدون سولفات» بهتنهایی تضمین ملایمت نیست؛ فرمول با سورفکتانت ضعیف و pH نامناسب میتواند تحریککنندهتر از یک شامپوی سولفاتدار متعادل باشد.
سورفکتانتهای جایگزین
سارکوزیناتها، سورفکتانت آنیونی ملایم با کف متوسط و تحمل خوباند و در درصدهای ۸ تا ۱۴، پایهٔ خوبی برای شامپوی بدون سولفات میسازند. کف آنها کمتر از سولفات است اما کرمیتر.
نکتهٔ دوم، نقش گلوتاماتهاست. سدیم کوكویل گلوتامات، کف نرم و پاکسازی متعادلی میدهد و در ترکیب با سارکوزینات، سیستم متعادلی میسازد. حساسیت آن به pH، باید در طراحی لحاظ شود.
نکتهٔ سوم، نقش ایزاتیوناتهاست. سدیم کوكویل ایزاتیونات، کف خوب و ملایمت قابل قبولی دارد و در بازار بدون سولفات، جایگاه ثابتی یافته است.
نکتهٔ چهارم، نقش آمفوتر است. کوکامیدوپروپیل بتائین در ۴ تا ۸ درصد، کف را تقویت میکند، ویسکوزیته را بالا میبرد و تحریک را کم میکند. در فرمول بدون سولفات، این جزء تقریباً ضروری است.
غلظت ماده فعال
در شامپوی سولفاتدار، ۱۰ تا ۱۴ درصد ماده فعال کافی است. در فرمول بدون سولفات، بهدلیل کف کمتر و قدرت پاکسازی پایینتر، محدودهٔ ۱۲ تا ۱۸ درصد ماده فعال رایج است.
نکتهٔ دوم، نقش محاسبه است. درصد تجاری سورفکتانت با درصد ماده فعال یکی نیست. فرمولنویس حرفهای، ماده فعال را محاسبه میکند و بر پایهٔ آن، هزینه و کارایی را مقایسه میکند.
نکتهٔ سوم، نقش تعادل است. افزایش ماده فعال، کف و پاکسازی را بالا میبرد اما حس سنگینی و هزینه را هم. انتخاب بهینه، نقطهای است که کف کافی و تحمل خوب با هم دیده شوند.
منحنی نمک
در سیستمهای آنیونی، افزودن نمک تا یک نقطه، ویسکوزیته را بالا میبرد و پس از آن، ویسکوزیته افت میکند. این پدیده، منحنی نمک نام دارد و شکل آن، به نوع سورفکتانت و ترکیب بستگی دارد.
نکتهٔ دوم، نقش تفاوت با سولفات است. سارکوزیناتها و گلوتاماتها، منحنی نمک تیز و مشخصی ندارند و با نمک بهسختی غلیظ میشوند. همین، دلیل اصلی مشکل غلظت در شامپو بدون سولفات است.
نکتهٔ سوم، نقش آزمون است. رسم منحنی نمک برای هر ترکیب، ارزانترین راه تعیین محدودهٔ بهینه است و از آزمونهای حدسی جلوگیری میکند.
ضخیمکنندههای جایگزین
کوكامید DEA و کوكامید MIPA، در ترکیب با نمک، ویسکوزیته میسازند. در فرمول بدون سولفات، این ترکیب کمتر کار میکند و ضخیمکنندههای پلیمری جای آن را میگیرند.
نکتهٔ دوم، نقش پلیمرهای آکریلیک است. کاربوم و پلیمرهای مرتبط، در pH خنثیشده ژل میسازند و ویسکوزیتهٔ پایدار میدهند. اما در pH اسیدی، کارایی کمتری دارند و نیاز به انتخاب دقیق دارند.
نکتهٔ سوم، نقش سلولز و گوار است. هیدروکسیاتیل سلولز و گوار هیدروکسیپروپیل، ویسکوزیتهٔ نرم و حس مطبوع میدهند و با الکترولیت سازگارند.
نکتهٔ چهارم، نقش الکترولیت است. بسیاری از مواد اولیه، الکترولیت همراه دارند و ویسکوزیتهٔ پلیمر را کم میکنند. انتخاب گرید کمنمک، بخشی از توسعهٔ موفق است.
کف و حس مصرف
کف، شاخص پاکسازی نیست اما شاخص تجربهٔ مصرف است. مصرفکنندهٔ عادتکرده به کف فراوان، شامپوی کمکف را ناکارآمد میداند، حتی اگر پاکسازی کافی باشد.
نکتهٔ دوم، نقش کفسازهای کمکی است. افزودن مقدار کمی سورفکتانت با کف بالا یا پلیمر کفساز، حس کف را بهتر میکند بدون آنکه ملایمت از دست برود.
نکتهٔ سوم، نقش آموزش است. توضیح اینکه کف کمتر نشانهٔ پاکسازی کمتر نیست، بخشی از ارتباط با مشتری است و نارضایتی را کم میکند.

pH و ملایمت
pH شامپو، بر تورم مو و تحمل پوست سر اثر دارد. محدودهٔ ۴.۵ تا ۵.۵، تعادل مناسبی بین پاکسازی و حفظ کوتیکول میسازد. pH بالاتر، مو را متورم و پوست سر را حساستر میکند.
نکتهٔ دوم، نقش نگهدارنده است. در pH اسیدی، انتخاب نگهدارنده محدودتر است و باید سازگاری آن با سورفکتانتهای آمفوتر و آنیونی سنجیده شود.
نکتهٔ سوم، نقش بافر است. بدون بافر، pH میتواند در طول عمر مفید جابهجا شود و محصول در پایان دوره، حس متفاوتی بدهد.
آزمونها
- سنجش ماده فعال و pH.
- رسم منحنی نمک و ویسکوزیته در دمای ۲۵ و ۴۰ درجه.
- آزمون کف با روش استاندارد.
- آزمون پایداری چرخهٔ دمایی.
- آزمون چالش میکروبی.
- ارزیابی حس، کف و شانهپذیری با پنل.
خطاهای رایج
- کپی درصد سولفات در سیستم بدون سولفات.
- افزودن نمک زیاد و افت ویسکوزیته.
- ادعای ملایمت بدون آزمون تحمل.
- pH قلیایی و تورم مو.
- نبود بافر و جابهجایی pH.
- ارزیابی فقط حسی و بدون داده.
پوست ایرانی و اقلیم

در ایران، آب سخت شایع است و شامپوی بدون سولفات در آب سخت، کف کمتری میدهد و رسوب بیشتری باقی میگذارد. کیلاتور در فرمول، این مشکل را کم میکند.
نکتهٔ دوم، نقش پوست سر چرب است. بسیاری از مصرفکنندگان ایرانی، پوست سر چرب و موی خشک دارند؛ شامپوی ملایم با پاکسازی متعادل، برای این ترکیب مناسبتر از شامپوی بسیار ضعیف است.
نکتهٔ سوم، نقش اقلیم خشک است. موی خشک در اقلیم خشک، الکتریسیته میگیرد؛ پلیمر کاتیونی و عوامل نرمکننده، این حالت را کم میکنند.
پرسشهای متداول
پرسش اول: آیا شامپوی بدون سولفات کف نمیکند؟ پاسخ، کف کمتری دارد؛ با بتائین و کفساز کمکی، کف قابل قبولی میسازد.
پرسش دوم: آیا برای موی چرب مناسب است؟ پاسخ، بستگی به سیستم دارد؛ شامپوی بسیار ملایم، حس پاکسازی کمتری میدهد.
پرسش سوم: چرا شامپو رقیق است؟ پاسخ، منحنی نمک ضعیف و نبود ضخیمکنندهٔ مناسب؛ اصلاح سیستم، غلظت را برمیگرداند.
پرسش چهارم: آیا بدون سولفات یعنی طبیعی است؟ پاسخ، نه؛ سارکوزینات و گلوتامات هم سورفکتانت سنتزیاند و برچسب طبیعی، معیار علمی نیست.
نگهدارنده و pH اسیدی
شامپو، محیطی با آب بالا و مواد آلی است و نگهدارندهٔ مناسب، الزامی است. در pH اسیدی، انتخاب نگهدارنده محدودتر میشود و باید سازگاری آن با سورفکتانتهای آنیونی و آمفوتر سنجیده شود.
نکتهٔ دوم، نقش بنزوات و سوربات است. بنزوات سدیم و سوربات پتاسیم در pH اسیدی کارایی بهتری دارند و در ترکیب با یک نگهدارندهٔ کمکی، طیف پوشش مناسبی میسازند.
نکتهٔ سوم، نقش تقسیم فازی است. نگهدارنده باید در فاز آبی و در دسترس باشد؛ جذب آن به میسل یا بستهٔ پلیمری، کارایی را کم میکند و آزمون چالش، تنها راه اطمینان است.
نکتهٔ چهارم، نقش آزمون چالش میکروبی است. آزمون استاندارد با تلقیح و شمارش در روزهای مشخص، پایداری میکروبی را نشان میدهد و پیش از عرضه الزامی است.
پایداری و بسته
شامپو، امولسیون نیست اما سامانهٔ کلوئیدی است و پایداری آن به تعادل سورفکتانت، الکترولیت و پلیمر بستگی دارد. جدایش فاز، رسوب و تغییر ویسکوزیته، سه نشانهٔ ناپایداریاند.
نکتهٔ دوم، نقش آزمون چرخهٔ دمایی است. نگهداری در ۴۰ درجه بهمدت چند هفته و چرخهٔ سرما و گرما، پایداری واقعی را بهتر از آزمون کوتاه نشان میدهد.
نکتهٔ سوم، نقش بسته است. پمپ یا فلیپتاپ با دهانهٔ کنترلشده، مصرف و بهداشت را بهتر میکند. بستهٔ شفاف، ظاهر محصول را نشان میدهد اما پایداری رنگ را باید سنجید.
نکتهٔ چهارم، نقش برچسب است. ذکر pH و نوع سیستم سورفکتانت، اعتماد مصرفکنندهٔ آگاه را میسازد و محصول را از رقبای مبهم جدا میکند.
آب سخت و کیلاتور
آب سخت، کلسیم و منیزیم بالایی دارد و با سورفکتانت آنیونی، نمک نامحلول میسازد. نتیجه، کف کمتر، رسوب روی مو و حس کدری است.
نکتهٔ دوم، نقش کیلاتور است. EDTA یا کیلاتورهای زیستتخریبپذیر، یونهای فلزی را میگیرند و کارایی سورفکتانت را حفظ میکنند.
نکتهٔ سوم، نقش درصد است. مقدار کم کیلاتور، معمولاً کافی است و درصد بالا، هزینه و مسائل زیستمحیطی میسازد.
نکتهٔ چهارم، نقش آزمون در آب سخت است. آزمون کف و پاکسازی در آب با سختی مشخص، تصویر واقعی مصرفکنندهٔ ایرانی را میدهد.
پرسشهای تکمیلی
پرسش پنجم: آیا شامپوی بدون سولفات برای موی رنگشده بهتر است؟ پاسخ، معمولاً بله؛ پاکسازی ملایمتر، رنگ را کمتر میشوید.
پرسش ششم: آیا میتوان شامپو را رقیق کرد؟ پاسخ، رقیقکردن، نگهدارنده را کم میکند و ریسک میکروبی میسازد؛ توصیه نمیشود.
پرسش هفتم: چرا شامپوی بدون سولفات برای موی چرب مناسب نیست؟ پاسخ، پاکسازی ملایم، چربی را کامل برنمیدارد و حس سنگینی میدهد.
پرسش هشتم: آیا شامپوی بدون سولفات برای کودکان بهتر است؟ پاسخ، ملایمت آن مزیت است، اما pH و تحمل چشم هم باید سنجیده شود.
بسته و برچسب
شامپو، محصولی با مصرف روزانه و حجم بالا است و بستهٔ بزرگ، انتخاب اقتصادی است. اما بستهٔ بزرگ با نگهدارندهٔ ضعیف، ریسک میکروبی بالاتری دارد.
نکتهٔ دوم، نقش پمپ است. پمپ، مصرف کنترلشده و بهداشتی میدهد و از ورود آب به بسته جلوگیری میکند.
نکتهٔ سوم، نقش ادعای محدود است. ادعای «ملایمتر برای پوست سر حساس» باید با آزمون تحمل پشتیبانی شود، نه فقط با حذف سولفات.
شامپوی جامد و بدون آب
شامپوی جامد، بر پایهٔ سورفکتانت پودری و عوامل چسباننده ساخته میشود و در تماس با آب، خمیر و کف میسازد. این فرم، چالش غلظت را حذف میکند اما چالش انحلال و پایداری را اضافه میکند.
نکتهٔ دوم، نقش سورفکتانت جامد است. سدیم کوكویل ایزاتیونات و SCI، در فرم جامد کارایی خوبی دارند و کف قابل قبولی میدهند.
نکتهٔ سوم، نقش pH است. شامپوی جامد، بهدلیل ماهیت سورفکتانت، pH بالاتری دارد و افزودن اسید، پایداری فرم را بههم میزند؛ بنابراین، انتخاب سیستم اسیدی برای فرم جامد دشوار است.
نکتهٔ چهارم، نقش آموزش است. نگهداری خشک و پرهیز از ماندن در آب، عمر محصول را چند برابر میکند.
اقتصاد محصول بدون سولفات
سارکوزینات و گلوتامات، گرانتر از سولفاتاند و هزینهٔ مادهٔ فعال در فرمول بدون سولفات بالاتر است. همین، قیمت نهایی را بالا میبرد و توجیه آن به کیفیت و شفافیت نیاز دارد.
نکتهٔ دوم، نقش بهینهسازی است. ترکیب سارکوزینات با مقدار کمی سولفات بسیار ملایم یا با ایزاتیونات، هزینه را متعادل میکند و ملایمت را حفظ میکند.
نکتهٔ سوم، نقش بسته است. بستهٔ ساده با پمپ ارزان، بخشی از هزینه را جبران میکند بدون آنکه تجربهٔ مصرف افت کند.
حس مصرف و آموزش
مصرفکنندهٔ عادتکرده به کف فراوان، شامپوی ملایم را ناکارآمد میداند. آموزش، بخشی از محصول است: کف کمتر، پاکسازی کافی و pH متعادل، نشانهٔ کیفیتاند.
نکتهٔ دوم، نقش بستهبندی آموزشی است. جملهٔ کوتاه روی برچسب دربارهٔ کف کمتر، نارضایتی را بهشکل محسوسی کم میکند.
نکتهٔ سوم، نقش نمونهٔ کوچک است. عرضهٔ نمونهٔ آزمایشی، امکان تجربه بدون ریسک خرید را میدهد و پذیرش را بالا میبرد.
نقش بتائین در کف و تحمل
بتائین، سورفکتانت آمفوتر است که با آنیونیها میسل مختلط میسازد و کف را تقویت میکند. در همان حال، بار سطحی را متعادل و تحریک را کم میکند.
نکتهٔ دوم، نقش ویسکوزیته است. بتائین، در حضور الکترولیت، ویسکوزیته را بالا میبرد و در فرمول بدون سولفات، بخشی از مشکل غلظت را حل میکند.
نکتهٔ سوم، نقش درصد است. چهار تا هشت درصد، محدودهٔ متعارف است و درصد بالاتر، حس سنگینی و کاهش کف میسازد.
پرسشهای تکمیلی دوم
پرسش نهم: آیا محصول را میتوان برای موی کودک استفاده کرد؟ پاسخ، با pH متعادل و بدون رایحهٔ قوی، معمولاً بله؛ تحمل چشم نیز باید سنجیده شود.
پرسش دهم: آیا شامپوی بدون سولفات رنگ مو را حفظ میکند؟ پاسخ، پاکسازی ملایمتر، شستوشوی رنگ را کم میکند و همین، مزیت واقعی است.
نقش آموزش در پذیرش
بخش بزرگی از نارضایتی از شامپوی بدون سولفات، از انتظار نادرست میآید: کف کمتر، حس کمتر شستهشدن و غلظت پایینتر. آموزش، این انتظار را اصلاح میکند.
نکتهٔ دوم، نقش مقایسه است. توضیح تفاوت پاکسازی و کف، انتخاب آگاهانه میسازد و مشتری را از خرید ناخوشایند حفظ میکند.
نکتهٔ سوم، نقش نمونهٔ کوچک است. عرضهٔ نمونه، تجربه بدون ریسک را ممکن میکند و نرخ بازگشت را کم میکند.
نقش بسته در تجربهٔ مصرف
شامپو با مصرف روزانه و حجم بالا، بستهٔ بزرگ و پمپ را میطلبد. پمپ، مصرف کنترلشده و بهداشتی میدهد و از ورود آب به بسته جلوگیری میکند.
نکتهٔ دوم، نقش تازگی است. بستهٔ بسیار بزرگ با نگهدارندهٔ ضعیف، ریسک میکروبی دارد و انتخاب اندازه باید با سیستم نگهدارنده هماهنگ باشد.
نکتهٔ سوم، نقش ظاهر است. محصول رقیق در بستهٔ شفاف، حس کیفیت پایین میدهد؛ بستهٔ مات یا پمپ، این تصور را کم میکند.
نقش بافر در پایداری pH
pH شامپو در طول عمر مفید باید پایدار بماند. بدون بافر، pH میتواند جابهجا شود و حس محصول در پایان دوره تغییر کند.
نکتهٔ دوم، نقش اسیدهای آلی است. سیتریک و لاکتیک اسید، pH را تنظیم و بافری میکنند و با سیستم سورفکتانت ملایم سازگارند.
نکتهٔ سوم، نقش آزمون است. سنجش pH در روز اول و پایان عمر مفید، ارزانترین کنترل کیفیت است.
نقش ضخیمکننده در حس
ضخیمکننده، بر حس مصرف اثر میگذارد: ژل پلیمری، حس تمیزی و سبکی میدهد؛ سلولز، حس نرمی و مخملی. انتخاب ضخیمکننده، بخشی از طراحی تجربه است.
نکتهٔ دوم، نقش سازگاری است. برخی ضخیمکنندهها با الکترولیت افت میکنند و برخی دیگر پایدارند. انتخاب باید با سیستم سورفکتانت و مواد فعال هماهنگ باشد.
نکتهٔ سوم، نقش آزمون است. ویسکوزیته در دمای ۲۵ و ۴۰ درجه و پس از چرخهٔ دمایی، پایداری را نشان میدهد.
نقش کیلاتور در آب سخت
آب سخت، کارایی سورفکتانت را کم میکند و کف را کاهش میدهد. کیلاتور، یونهای کلسیم و منیزیم را میگیرد و عملکرد سیستم را حفظ میکند.
نکتهٔ دوم، نقش درصد است. مقدار کم، معمولاً کافی است؛ درصد بالا، هزینه و ملاحظات زیستمحیطی میسازد.
نکتهٔ سوم، نقش آزمون در آب سخت است. آزمون کف و پاکسازی در سختی مشخص، تصویر واقعی مصرفکنندهٔ ایرانی را میدهد.
نقش روغن در شامپو
روغن در شامپو، با سورفکتانت رقابت میکند و میتواند کف را کم کند. در درصد پایین و با امولسیفایر مناسب، حس نرمی میدهد بدون آنکه پاکسازی را مختل کند.
نکتهٔ دوم، نقش نوع روغن است. روغن سبک و پلیسوربات، پخش بهتری میدهد و حس چربی کمتری میسازد.
نکتهٔ سوم، نقش آزمون است. ارزیابی کف و حس پس از افزودن روغن، تصمیم را ممکن میکند.
پرسشهای تکمیلی سوم
پرسش یازدهم: آیا محصول را میتوان با شامپوی معمولی جایگزین کرد؟ پاسخ، در سفر یا مصرف موقت بله؛ در بلندمدت، سیستم ملایم نتایج بهتری دارد.
پرسش دوازدهم: آیا شامپوی بدون سولفات برای موی فر مناسب است؟ پاسخ، معمولاً بله؛ پاکسازی ملایم، رطوبت طبیعی فر را بهتر حفظ میکند.
نقش شفافیت فرمول
مصرفکنندهٔ آگاه، فهرست مواد را میخواند اما تفسیر آن دشوار است. برند شفاف، سیستم سورفکتانت و دلیل انتخاب را توضیح میدهد و همین، اعتماد میسازد.
نکتهٔ دوم، نقش پرهیز از ادعای مطلق است. «بدون سولفات» بهتنهایی کیفیت را تضمین نمیکند؛ توضیح سیستم جایگزین، تصویر کاملتری میدهد.
نکتهٔ سوم، نقش مستندسازی است. داشتن دادهٔ کف، pH و تحمل، ادعا را از شعار جدا میکند و در بازبینی قابل دفاع میماند.
نقش آموزش در فروش
فروش شامپوی بدون سولفات، بدون آموزش، به بازگشت محصول میانجامد. مشتری باید بداند کف کمتر طبیعی است و پاکسازی کافی انجام میشود.
نکتهٔ دوم، نقش مقایسهٔ منصفانه است. مقایسه با شامپوی سولفاتدار باید بر پایهٔ تحمل و pH باشد، نه بر پایهٔ کف.
نکتهٔ سوم، نقش پیگیری است. پرسش از تجربهٔ مشتری پس از دو هفته، دادهٔ ارزشمندی برای اصلاح فرمول و راهنما میدهد.
نقش ذخیرهسازی و عمر مفید
شامپو با آب بالا، در دمای اتاق و در حمام نگهداری میشود و افت کیفیت در این شرایط، بخشی از طراحی است. نگهداری در جای خنک، عمر مفید را بهتر میکند.
نکتهٔ دوم، نقش آزمون تسریعیافته است. نگهداری در ۴۰ درجه، افت ویسکوزیته و pH را سریعتر نشان میدهد و عمر مفید را تخمین میزند.
نکتهٔ سوم، نقش برچسب است. ذکر تاریخ و شرایط نگهداری، بخشی از مسئولیت برند است.
جمعبندی
شامپوی بدون سولفات، بازطراحی سیستم سورفکتانت است، نه حذف یک جزء. انتخاب سارکوزینات و گلوتامات، محاسبهٔ ماده فعال، ضخیمکنندهٔ سازگار و کنترل pH، چهار تصمیم کلیدی این دستهاند و بدون آنها، محصول رقیق و کمکف میشود.
برای یادگیری عملی، دورهٔ ویدیویی «شامپوهای مایع؛ شیمی سورفکتانت و کف» و کارگاه «فرمولاسیون شامپو و محصولات شوینده» و کارگاه «توسعه و بهینهسازی فرمولاسیون» این سیستمها را پوشش میدهند.
بدون سولفات، یک ادعا نیست؛ یک بازطراحی است. اگر سیستم عوض نشود، فقط محصول رقیق میشود.
ادامهٔ مسیر یادگیری
آموزشهای مرتبط با این مقاله
موضوع این مقاله در سه قالب آموزشی سایت بهصورت گامبهگام دنبال میشود. هر قالب را ببینید و برنامهاش را با زمان و سطح خودتان مقایسه کنید.
دورهٔ ویدیویی
دورهٔ آنلاین زنده
ادامه یادگیری
دوره تخصصی مرتبط: شامپوهای مایع؛ شیمی سورفکتانت و کف
انتخاب سورفکتانت، تنظیم ویسکوزیته و کیفیت کف.

دربارهٔ مسئول سایت و دورهها
دکتر آریا مرادخانی
داروساز، متخصص فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی
این سایت و همهٔ آموزشهای آن توسط دکتر آریا مرادخانی طراحی شده است؛ داروسازی که مسیر حرفهای خود را از داروسازی آغاز کرد و به فرمولاسیون محصولات مراقبتی رسید. همین پیشینه باعث میشود آموزش بر پایهٔ محاسبه، اندازهگیری و آزمون بنا شود، نه بر توصیههای عمومی.
در این سایت سه نوع آموزش ارائه میشود: دورههای ویدیویی پیشضبطشده، دورههای آنلاین زنده و کارگاههای حضوری. برنامهٔ هر دوره، سطح مورد نیاز و شرایط ثبتنام در صفحهٔ همان دوره آمده است و میتوانید پیش از تصمیمگیری آن را ببینید.
- دورههای ویدیویی۳۱ دورهٔ پیشضبطشده با برنامه، محاسبات و آزمونهای پذیرش.دیدن کاتالوگ ←
- دورههای آنلاین زنده۲۰ دورهٔ تعاملی با پرسش و پاسخ مستقیم در همان جلسه.دیدن دورهها ←
- کارگاههای حضوریساخت محصول در آزمایشگاه، با تجهیزات و اصلاح فرمول کنار مدرس.شرایط کارگاه ←
آموزش فرمولاسیون آرایشی