پرایمرها و ضدآفتابهای با حس خشک، اغلب بر پایهٔ یک ساختار کمتر شناختهشده ساخته میشوند: امولسیون آب در سیلیکون. در این ساختار، فاز پیوسته سیلیکونی است و قطرات آب در آن پراکندهاند. نتیجه، محصولی است که روی پوست، لایهٔ نازک و مخملی میسازد، سریع جذب میشود و حس چربی باقی نمیگذارد.
این مقاله، ساختار، امولسیفایرهای مناسب، محدودیتهای پایداری و روش ساخت این خانواده را بررسی میکند. هدف، درک منطق این ساختار است تا انتخاب مواد بر پایهٔ رفتار انجام شود، نه بر پایهٔ تکرار نسخه.
ساختار آب در سیلیکون
در این خانواده، فاز پیوسته از یک پلیمر سیلیکونی تشکیل میشود و آب در قطرات ریز در آن پراکنده است. برخلاف امولسیون آب در روغن، فاز پیوستهٔ سیلیکونی کشش سطح پایینی دارد و پخششدن روی پوست را آسان میکند. همین ویژگی، حس خشک و صاف را میسازد.
نکتهٔ دوم، تفاوت با امولسیون آب در روغن است. در امولسیون آب در روغن، فاز پیوسته روغنی است و حس چربی بیشتری میدهد؛ در فاز سیلیکونی، حس سبکتر و ماتتر است. انتخاب بین این دو، به تجربهٔ هدف بستگی دارد.
نکتهٔ سوم، امکان حمل مواد آبدوست است. مواد آبدوست، در قطرات آب حل میشوند و از تماس با هوا محافظت میشوند. این ویژگی، امکان ساخت محصولات ترکیبی با مواد فعال آبدوست و حس سیلیکونی را فراهم میکند.
امولسیفایرهای سیلیکونی
کلید ساخت این خانواده، امولسیفایر سیلیکونی است. این امولسیفایرها، زنجیرهٔ سیلیکونی و بخش آبدوست دارند و میتوانند سطح قطرات آب را در فاز سیلیکونی بپوشانند. امولسیفایر معمولی در این فاز، عملکرد ضعیفی دارد و اغلب به جدایی فاز منجر میشود.
کوپلیمرهای پلیاتر و سیلیکون، مانند PEG/PPG-18/18 دیمتیکون، رایجترین گزینهها هستند و ساختار قابل قبولی در درصد کم میدهند. انتخاب نسبت پلیاتر به سیلیکون، در هر گرید متفاوت است و همین تفاوت، رفتار امولسیون را تغییر میدهد.
ستی ل دیمتیکون کوپلیال نیز کاربرد گستردهای دارد و در فرمولهای ضدآفتاب و پرایمر دیده میشود. این امولسیفایر، ساختار پایدارتری در حضور مواد روغنی میدهد و قطرات آب را یکنواختتر میکند.
نکتهٔ چهارم، ترکیب امولسیفایرها است. استفاده از یک امولسیفایر سیلیکونی همراه با مقدار کمی امولسیفایر کمکی، اغلب پایداری و حس بهتری میدهد. نسبت این ترکیب، باید با آزمون پایداری و ارزیابی حسی تعیین شود.
درصد فاز آبی، در این خانواده میتواند بالا باشد و تا حدود ۷۰ درصد برسد. درصد بالای آب، حس سبکتری میدهد و هزینهٔ مواد را کم میکند، اما ریسک وارونگی فاز و کاهش پایداری را بالا میبرد. تعیین این درصد، بخش اصلی توسعه است.
نکتهٔ دوم، اثر الکترولیت است. حضور نمک در فاز آبی، فشار اسمزی ایجاد میکند و پایداری قطرات را بالا میبرد. این اثر، در درصدهای بالای آب اهمیت بیشتری پیدا میکند و باید در طراحی لحاظ شود.
نکتهٔ سوم، ویسکوزیتهٔ فاز پیوسته است. سیلیکون با ویسکوزیتهٔ بالاتر، حرکت قطرات را کند میکند و پایداری را بالا میبرد، اما حس سنگینتری میدهد. ترکیب سیلیکون با ویسکوزیتهٔ بالا و سیلیکون فرار، تعادل خوبی میدهد.
روش ساخت
گام اول، آمادهسازی فاز آبی است: حل مواد آبدوست و الکترولیت در آب، با همزدن آرام و بدون کف. در این خانواده، ذرات حلنشده در فاز آبی، پس از امولسیونسازی بهسختی قابل رفعاند و باید پیش از اختلاط برطرف شوند.
گام دوم، آمادهسازی فاز سیلیکونی است: حل امولسیفایر در سیلیکون با همزدن یکنواخت. اگر امولسیفایر جامد یا غلیظ است، گرمکردن ملایم میتواند کمک کند، اما دما باید کنترل شود تا اجزای فرار از دست نروند.

گام سوم، افزودن تدریجی فاز آبی با برش کنترلشده است. در ابتدا افزودن آهسته و سپس افزایش سرعت، قطرات ریزتر میدهد. افزودن سریع از ابتدا، اغلب به وارونگی فاز یا قطرات درشت منجر میشود.
گام چهارم، سردکردن و افزودن اجزای حساس است. برخلاف امولسیونهای گرم، در این خانواده اغلب نیازی به چرخهٔ حرارتی طولانی نیست و فرمول در دمای اتاق یا کمی بالاتر کامل میشود. همین ویژگی، ساخت را سادهتر میکند.
آزمونها
آزمون اصلی این خانواده، پایداری در دمای بالا و بررسی وارونگی است. هدایت الکتریکی، ابزار سادهای برای تشخیص وارونگی است: امولسیون آب در سیلیکون هدایت پایینی دارد و وارونگی آن، هدایت را ناگهانی بالا میبرد.
- آزمون نگهداری در ۴۰ و ۵۰ درجه.
- آزمون چرخهٔ حرارتی سهمرحلهای.
- سنجش هدایت الکتریکی برای تشخیص وارونگی.
- مشاهدهٔ قطرات با میکروسکوپ.
- آزمون سانتریفیوژ برای جدایی فاز.
- ارزیابی حسی خشکی و ماتبودگی روی پوست.
حس و کاربرد
این ساختار، حس خشک و مات میدهد و برای پرایمرها، ضدآفتابها و محصولات با ادعای کنترل براقی مناسب است. در پرایمر، ساختار یکنواخت سطح را پر میکند و پخششدن آرایش را آسانتر میسازد.
در ضدآفتاب، فاز سیلیکونی مقاومت مناسبی در برابر آب ایجاد میکند و حس چربی را کم میکند. چالش اصلی، رسیدن به SPF اعلامشده با یکنواختی فیلم است که نیازمند آزمون است.

خطاهای رایج
- استفاده از امولسیفایر غیرسیلیکونی در فاز پیوستهٔ سیلیکونی.
- افزودن سریع فاز آبی و وارونگی فاز.
- نادیدهگرفتن هدایت الکتریکی بهعنوان شاخص وارونگی.
- درصد آب بیش از حد بدون آزمون پایداری.
- قضاوت حس روی شیشه و نه روی پوست.
- انتخاب سیلیکون با ویسکوزیتهٔ نامناسب.
این خطاها، اغلب از انتقال نسخهٔ امولسیون آب در روغن به این خانواده میآید. شباهت ظاهری دو ساختار، این تصور را ایجاد میکند که قواعد یکی بر دیگری حاکم است، در حالی که فاز پیوستهٔ سیلیکونی رفتار متفاوتی دارد.
مقیاس و مستندسازی
در مقیاس تولید، برش ناهمگون میتواند بخشی از بچ را به وارونگی نزدیک کند. همزن با هندسهٔ مناسب و سرعت کنترلشده، این ریسک را کم میکند. آزمون هدایت در چند نمونه از بچ، تصویر روشنی میدهد.
نکتهٔ دوم، مستندسازی است. نسخهٔ دقیق، گرید سیلیکون و امولسیفایر، نسبت فازها، روش افزودن و نتایج آزمون پایداری، بخشهای اصلی پروندهاند. بدون گرید دقیق، بازتولید محصول ممکن نیست.
سازگاری با مواد فعال
مواد آبدوست، در قطرات آب حل میشوند و از تماس مستقیم با هوا محافظت میشوند. این ویژگی، برای ویتامینهای محلول در آب و برخی عصارهها مزیت روشنی است. آزمون سنجش مقدار باقیمانده، ادعای حفظ مادهٔ فعال را مستند میکند.
نکتهٔ دوم، مواد روغنی هستند. این مواد در فاز پیوسته حل میشوند و میتوانند ساختار را تغییر دهند. برخی فیلترهای آلی ضدآفتاب، در فاز سیلیکونی حل میشوند و میتوانند پوشش امولسیفایر را مختل کنند؛ آزمون یکنواختی فیلم در چنین فرمولهایی ضروری است.
نکتهٔ سوم، الکترولیتها هستند. مواد فعال یونی، مقدار نمک فاز آبی را افزایش میدهند و میتوانند از محدودهٔ بهینه خارج شوند. تعیین محدودهٔ الکترولیت، با آزمون در سه سطح، بخشی از توسعهٔ فرمول است.
نکتهٔ چهارم، الکل است. الکلهای کوتاهزنجیره میتوانند ساختار را حل کنند و پایداری را از بین ببرند. اگر فرمول به الکل نیاز دارد، درصد آن باید کم و اثرش با آزمون پایداری سنجیده شود.
پایداری در دمای بالا
فاز پیوستهٔ سیلیکونی، در دمای بالا ویسکوزیتهٔ کمتری دارد و قطرات آب راحتتر حرکت میکنند. این تغییر، در محصولی که در انبار گرم نگهداری میشود، میتواند به جدایی فاز منجر شود. آزمون در ۵۰ درجه، الزام این خانواده است.
نکتهٔ دوم، نقش الکترولیت در دمای بالا است. حضور نمک، فشار اسمزی را حفظ میکند و رشد قطرات را کند میکند. بدون نمک، محصول میتواند در گرما بهسرعت آب بیندازد، حتی اگر در دمای اتاق پایدار باشد.
نکتهٔ سوم، آزمون چرخهٔ حرارتی است. سه چرخهٔ گرم و سرد، تغییرهای ساختاری را آشکار میکند. این آزمون، در کنار آزمون نگهداری، تصویر کاملتری از پایداری میدهد و تصمیم دربارهٔ عمر مفید را ممکن میکند.
پرایمر: منطق فرمول
پرایمر، محصولی است که سطح پوست را برای آرایش آماده میکند. هدف آن، پر کردن ناهمواریهای ریز، ماتکردن براقی و افزایش ماندگاری آرایش است. ساختار آب در سیلیکون، با حس خشک و پوشش یکنواخت، برای این هدف مناسب است.
نکتهٔ دوم، اجزای ماتکننده هستند. پودرهای سیلیکونی و ذرات ریز، براقی را کم میکنند اما در درصد بالا میتوانند حس خشکی ایجاد کنند. تعادل بین ماتبودگی و نرمی، تصمیم اصلی در فرمول پرایمر است.
نکتهٔ سوم، الاستومر سیلیکونی است. این ماده، حس پودری و مخملی میدهد و ظاهر منافذ را کم میکند. در پرایمر، درصد الاستومر و نوع بستر آن، تفاوت بین محصول سبک و محصول سنگین را میسازد.
نکتهٔ چهارم، آزمون عملی است. ارزیابی پرایمر، با مالیدن مقدار کمی روی پوست و بررسی پوشش، خشکی و ماندگاری آرایش روی آن انجام میشود. این آزمون ساده، بیشتر از هر برگهٔ فنی، تصمیم را روشن میکند.
مقایسه با امولسیون آب در روغن
هر دو ساختار، قطرات آب را در فاز پیوستهٔ غیرآبی نگه میدارند، اما رفتارشان متفاوت است. در امولسیون آب در روغن، فاز پیوسته روغنی است و حس چربی و تغذیه بیشتری میدهد؛ در فاز سیلیکونی، حس خشک و مات غالب است.
نکتهٔ دوم، تفاوت در پایداری است. امولسیون آب در روغن، با امولسیفایرهای رایجتر و ارزانتر ساخته میشود؛ فاز سیلیکونی، به امولسیفایر ویژه نیاز دارد و هزینهٔ مواد بالاتری دارد. این تفاوت، در انتخاب ساختار برای محصولات اقتصادی اثر مستقیم دارد.
نکتهٔ سوم، تفاوت در کاربرد است. برای محصولات با ادعای حس خشک، پرایمر و ضدآفتاب مات، فاز سیلیکونی انتخاب منطقی است؛ برای محصولات با ادعای تغذیه و ترمیم، فاز روغنی مناسبتر است. انتخاب، از نیاز محصول میآید، نه از مد روز.
نکتهٔ چهارم، امکان ترکیب است. برخی فرمولها از ترکیب دو فاز استفاده میکنند و به تعادل بین خشکی و تغذیه میرسند. این ترکیب، در فرمولهای پیچیده رایج است اما تحلیل پایداری را دشوارتر میکند و به آزمون دقیقتری نیاز دارد.
مقیاس تولید و انتقال فناوری
در مقیاس آزمایشگاهی، افزودن فاز آبی با همزن کوچک و بهآرامی انجام میشود و ساختار بهراحتی شکل میگیرد. در مقیاس تولید، سرعت افزودن و هندسهٔ همزن تغییر میکند و میتواند قطرات را از محدودهٔ هدف خارج کند.
نکتهٔ دوم، انتخاب همزن است. همزن با برش بالا، قطرات ریز میدهد اما ریسک وارونگی را افزایش میدهد؛ همزن ملایم با زمان بیشتر، کنترل بهتری میدهد. آزمون در مقیاس میانی، پیش از بچ کامل، تعادل درست را مشخص میکند.
نکتهٔ سوم، آموزش اپراتور است. در این خانواده، ترتیب افزودن و سرعت، تعیینکنندهٔ نتیجهاند و یک اشتباه کوچک میتواند کل بچ را به وارونگی ببرد. آموزش با چکلیست و ویدیوی فرایند، مطمئنترین راه انتقال دانش است.
نکتهٔ چهارم، معیار پذیرش است. هدایت الکتریکی، ظاهر و ویسکوزیته، سه معیار سادهای هستند که در پایان هر بچ اندازهگیری میشوند. اگر یکی خارج از محدوده باشد، محصول نباید بستهبندی شود و علت باید بررسی شود.
پرسشهای متداول
پرسش اول: آیا این ساختار برای پوست چرب مناسب است؟ پاسخ، اغلب بله؛ حس خشک و مات آن برای پوست چرب جذاب است. اما درصد مواد ماتکننده و نوع سیلیکون باید تنظیم شود و ارزیابی روی پوست هدف ضروری است.
پرسش دوم: آیا میتوان فاز آبی را تا ۷۰ درصد افزایش داد؟ پاسخ، بله، اما درصد بالا ریسک وارونگی و کاهش پایداری را افزایش میدهد. تعیین این درصد، با آزمون پایداری در دمای بالا انجام میشود و بدون آن، افزایش درصد، ریسک است.
پرسش سوم: آیا آزمون هدایت الکتریکی کافی است؟ پاسخ، نه؛ هدایت، وارونگی را آشکار میکند اما جدایی فاز بدون وارونگی را نشان نمیدهد. ترکیب هدایت با مشاهدهٔ میکروسکوپی و آزمون نگهداری، تصویر کامل میدهد.
پرسش چهارم: آیا این ساختار برای محصولات کودک مناسب است؟ پاسخ، با انتخاب مواد ملایم و آزمون تحمل پوست ممکن است، اما سادگی فرمول و کاهش اجزای حسی، در این گروه سنی اولویت دارد. انتخاب ساختار باید با نیاز پوست کودک هماهنگ شود.
مستندسازی و چکلیست
- ثبت گرید دقیق سیلیکون و امولسیفایر.
- ثبت نسبت فازها و درصد الکترولیت.
- ثبت سرعت و زمان افزودن فاز آبی.
- آزمون هدایت الکتریکی در پایان بچ.
- آزمون نگهداری در ۴۰ و ۵۰ درجه.
- ارزیابی حسی خشکی، ماتبودگی و ماندگاری.
- آزمون سازگاری بسته و بررسی تبخیر.
این چکلیست، پیش از تولید انبوه پر میشود و هر بند آن باید سند داشته باشد. بدون گرید دقیق و روش ثبتشده، بازتولید همین محصول در سال آینده ممکن نیست و تیم به آزمون و خطای دوباره میافتد.
ضدآفتاب با حس خشک
یکی از دشواریهای همیشگی محصولات ضدآفتاب، حس چربی و براقی است. فاز سیلیکونی، با پخششدگی آسان و تبخیر سریع اجزای فرار، این حس را بهشکل چشمگیری کاهش میدهد و پذیرش استفادهٔ روزانه را بالا میبرد.
نکتهٔ دوم، یکنواختی فیلم است. SPF اعلامشده، تنها با فیلم یکنواخت به دست میآید. فاز سیلیکونی میتواند به یکنواختی کمک کند، اما درصد فیلتر و روش ساخت هم تعیینکنندهاند. آزمون SPF، پیش از هر ادعا الزامی است.
نکتهٔ سوم، مقاومت در برابر آب است. فاز سیلیکونی، مقاومت مناسبی ایجاد میکند اما ادعای ضدآب بودن نیازمند آزمون استاندارد است. بدون داده، این ادعا ریسک مقرراتی دارد و در بازارهای سختگیر، پذیرفته نمیشود.
نکتهٔ چهارم، سازگاری با فیلترهای معدنی است. ذرات معدنی در فاز سیلیکونی پراکنده میشوند و میتوانند حس خشکتری بدهند. یکنواختی پراکندگی، شرط رسیدن به فیلم یکنواخت است و با برش کافی و پراکندگی مناسب به دست میآید.
اقتصاد و جایگاه بازار
هزینهٔ مواد این خانواده، از امولسیون آب در روغن بالاتر است، زیرا امولسیفایر سیلیکونی و سیلیکونهای باکیفیت گرانترند. این هزینه، تنها در محصولاتی توجیه میشود که حس خشک، بخشی از وعدهٔ اصلی محصول باشد.
نکتهٔ دوم، جایگاه محصول است. پرایمر و ضدآفتاب مات، جزو دستههایی هستند که مصرفکننده برای حس بهتر حاضر است هزینه کند. برای محصولات عمومی با حاشیهٔ سود پایین، ساختار سادهتر انتخاب منطقیتری است.
نکتهٔ سوم، تفاوت با محصولات لوکس است. در بخش لوکس، حس و تجربه، بخش بزرگی از ارزش محصول را میسازد و ساختار سیلیکونی میتواند تمایز ایجاد کند. در بخش اقتصادی، تفاوت حس کمتر دیده میشود و صرفهٔ هزینه اولویت دارد.
در محاسبهٔ نهایی، هزینهٔ شکایت و بازگشت محصول را هم ببینید. محصولی با حس نامناسب اما ارزان، میتواند با نرخ بازگشت بالا، گرانتر از محصول باکیفیت تمام شود. این محاسبه، در تصمیم ساختار اثر مستقیم دارد.
سه اشتباه در تفسیر نتایج
اشتباه اول، نسبتدادن شلشدن محصول به درصد آب، بدون بررسی الکترولیت است. در بسیاری از موارد، حذف نمک از فاز آبی، علت واقعی کاهش پایداری است و کاهش درصد آب، فقط مسئله را پنهان میکند.
اشتباه دوم، قضاوت حس روی شیشه است. محصول روی پوست، با گرمای بدن و تعریق، رفتار متفاوتی نشان میدهد. ارزیابی خشکی و ماتبودگی باید روی پوست و پس از ده دقیقه انجام شود.
اشتباه سوم، تعمیم نتیجهٔ یک امولسیفایر به خانوادهٔ آن است. دو امولسیفایر سیلیکونی با ساختار متفاوت، پایداری و حس متفاوتی میدهند. ثبت گرید و آزمون مستقل، تنها راه نتیجهگیری معتبر است.
این سه اشتباه، مسیر توسعه را طولانی میکنند و هزینهٔ مواد را بالا میبرند. ثبت داده در هر آزمون و تغییر یک متغیر در هر مرحله، سادهترین راه پیشگیری است.
نگاه به آینده
با گسترش محدودیتهای مقرراتی بر برخی سیلیکونهای حلقوی، فرمولاتورها به سمت سیلیکونهای سنگینتر و جایگزینهای فرار حرکت کردهاند. این تغییر، بر حس و پایداری اثر دارد و آزمون حسی را مهمتر میکند.
نکتهٔ دوم، تقاضای بازار برای محصولات سبک و مات در حال رشد است. این تقاضا، ساختار آب در سیلیکون را به گزینهای جذاب برای پرایمرها و ضدآفتابها تبدیل کرده است و انتظار میرود سهم آن بیشتر شود.
نکتهٔ سوم، آموزش است. این ساختار، در بسیاری از دورهها کمتر آموزش داده میشود و بیشتر فرمولاتورها آن را از راه آزمون و خطا یاد میگیرند. یادگیری نظاممند، زمان رسیدن به محصول پایدار را بهشکل چشمگیری کم میکند.
جمعبندی
امولسیون آب در سیلیکون، ساختاری است که حس خشک و مات میدهد و امکان حمل مواد آبدوست را فراهم میکند. موفقیت آن، به امولسیفایر سیلیکونی مناسب، کنترل درصد آب و آزمون وارونگی بستگی دارد.
برای یادگیری عملی، دورهٔ ویدیویی «فرمولاسیون مراقبت پوست با سیلیکونها و امولینتهای فرّار» مبانی را پوشش میدهد و در کارگاه «فرمولاسیون کرم و امولسیون» ساخت این ساختار تمرین میشود.
در این خانواده، فاز پیوسته تصمیم میگیرد؛ نه درصد آب.
ادامهٔ مسیر یادگیری
آموزشهای مرتبط با این مقاله
موضوع این مقاله در سه قالب آموزشی سایت بهصورت گامبهگام دنبال میشود. هر قالب را ببینید و برنامهاش را با زمان و سطح خودتان مقایسه کنید.
دورهٔ ویدیویی
دورهٔ آنلاین زنده
ادامه یادگیری
دوره تخصصی مرتبط: پلیمرهای سیلوکسان اصلاحشده و کاندیشنینگ پوست
شناخت شبکههای سیلوکسانی و اثر آنها بر لمس پوست.

دربارهٔ مسئول سایت و دورهها
دکتر آریا مرادخانی
داروساز، متخصص فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی
این سایت و همهٔ آموزشهای آن توسط دکتر آریا مرادخانی طراحی شده است؛ داروسازی که مسیر حرفهای خود را از داروسازی آغاز کرد و به فرمولاسیون محصولات مراقبتی رسید. همین پیشینه باعث میشود آموزش بر پایهٔ محاسبه، اندازهگیری و آزمون بنا شود، نه بر توصیههای عمومی.
در این سایت سه نوع آموزش ارائه میشود: دورههای ویدیویی پیشضبطشده، دورههای آنلاین زنده و کارگاههای حضوری. برنامهٔ هر دوره، سطح مورد نیاز و شرایط ثبتنام در صفحهٔ همان دوره آمده است و میتوانید پیش از تصمیمگیری آن را ببینید.
- دورههای ویدیویی۳۱ دورهٔ پیشضبطشده با برنامه، محاسبات و آزمونهای پذیرش.دیدن کاتالوگ ←
- دورههای آنلاین زنده۲۰ دورهٔ تعاملی با پرسش و پاسخ مستقیم در همان جلسه.دیدن دورهها ←
- کارگاههای حضوریساخت محصول در آزمایشگاه، با تجهیزات و اصلاح فرمول کنار مدرس.شرایط کارگاه ←
آموزش فرمولاسیون آرایشی